Ñkóbán Búlu - Añgan 16 -Õnyenyet Éñgun Ê *wo"
01. Bí á yé'è ñkóban ê Búlu.
Bí yé'é ya ányenyet ê biñgun èziñ:
Mõte Wuá - Été Ôsú: me
Mõte Wuá - Été Baáa: õ
Mõte Wuá - Été Lále: a
Bõt Abui - Été Ôsú: bí
Bõt Abui - Été Baáa: mí
Bõt Abui - Été Lále: bê
Mfá'á yà ê mõte mía nyê mí á kóbõ, èñgun ê *õ* j'á beleban aa bekõnõ' ê menjen ("bilí, bôõ, têle, toó, tyelê*, aakeêke), menda'a ("ke, ki, ne, mbê, ntóo, sê*, akk), ajók ("njí, sê, vo'o*, akk), aa mevál mèziñ ê yá belane bekõnõ'õ bèziñ. Ású ábui ê bekõnõ'õ befê aa ajó' èziñ mfá'á mõte mía nyê mí á kóbõ, wo belan èñgun èfê:
*wo*
Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
*M'a dí.*
*Wo sêm.*
*A a wóban.*
*Bí á kon.*
*Mí á nye'esan.*
*B'á yôn.*
(Èñgun ê *wo* aa èji'an ékañgá: Ê váná, bí á ê yé'è ki ntilán ê Búlu; ve éyoñ bí á tili, bí ne tilí *wo* náa *w'a*; vedá bí á láñ na *wo*. Kel'ôsú a a tót ê mêjô maná:)
*Wo fóp. (W'a fóp.)
*Wo bêle. (W'a bêle.)
*Wo váñ. (W'a váñ.)
*Wo lí'i. (W'a lí'i.)
02. Ê mvú'áa kõnók, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo duk. W'a láa minsòs.*
*Wo nyú meyok.*
*Wo sa bidí.*
*Wo dí dômbá ñgol.*
*Wo búlan ê Mvañgan.*
03. Bityini aa *wo*: Bí á yeme náa õ ne jô mõte náa á bo jam èziñ. Éyoñ wo ê tyini mõte wuá, õ ne tátè õseñge aa èfíá *wo*. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo, za'ák.*
*Wo, Diín mbé!*
*Wo, kelê sobõ ê fálák!*
04. Èfíá *te* j'á beleban mfá'á yà jêt éjõs anê wo tyini mõt:
te
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Te yôn.*
*Te wúp.*
*Te nyíñ.*
05. Èjõs aa *wo*: Éyoñ wo ê jõs aa *te*, ê zàñe *te* aa kõnõk, õ ne belan èfíá *wo*. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Te wo yôn!*
*Te wo lí'i!*
*Te wo nyíñ!*
06. Ê mvú'áa kõnók, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Kóbõ'õ bêbêlá. Te wo ve'e fe'ê.*
*Te wo duk. Te wo láa minsòs. Te wo láa minàl.*
*Te wo dí miñkōñ.*
*Te wo lí'i! Te wo lí'i mvús!*
*Te wo sa bidí!*
*Te wo dip e mbé!*
*Te wo bômbõ ábembá!*
07. Èñgun ê *wo* aa Binyunyun Bísúm: Biyoñ biziñ, ê zàñ èñgun ê *wo* aa éfíá j'á tõñ, wo yiane belan ènyunyun ésúm (éyoñ bí á tili ènyunyun ésúm éte, bí á belane *ê*). Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo ê dí ki.*
*Wo ê kon ê ki.*
*Wo ê lí'i ki.*
*Wo ê yem ê ki.*
*Wo ê búlan ê ki.*
*Wo ê jõban ê ki.*
*Wo duk; wo ê kon ê ki.*
*Wo ê bê bík, ô ñga zê'êbe?*
8. Ê mvú'áa *ki/ke*, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo ê suñ ê ki bidí.*
*Wo ê ku ê ki ajô.*
*Wo bêle. Wo ê du' ê ki. Wo ê láa ke minsòs.*
9. Símêsa'an náa õ ne belan èfíá *vo'o* ñgê ke *vo'ó* ású éjõs. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo ê vo'o wóban!*
*Wo ê vo'o yem.*
*Wo ê vo'o lí'i.*
10. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo ê vo'o ba ká!*
*Wo ê vo'o tyá'á kpwem.*
*Wo ê vo'o yám ê vió.*
*Te wo jêñ ntáñêtê! Wo ê vo'o wosane Yènjõk.*
11. Símêsa'an náa ê mvú'áa *vo'o* ñgê ke *vo'ó*, õ ne kõ'õlan éfíá *ke* ñgê ke *ki". Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo ê vo'ó ke sobõ.*
*Wo ê vo'ó ki yáa.*
*Wo ê vo'ó ke jáñ.*
12. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo ê vo'o ke têbe têtelê.*
*Wo ê vo'ó ki señ ésáñkáná.*
*Wo ê vo'ó ki sáé ê Kanáda!*
*Wo ê vo'ó ki wóban ánjēñ!*
13. Wo Síli Minsílí: Õ ne síli nsílí õ bela'ane *wo*. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo ê kõmesan ê ki?*
*Wo ê yem ê ki?*
*Wo ê jõban ê ke?*
*Wo ê va' ê ki?*
*Me ne mvo'óé! Wo'o ke? Wo'o ki?*
Èdimá a ne ñgone Yèvôl. Wo'o ke?*
13. Õ ne síli mõt nsílí õ bela'ane bifíá: *zá*, *vé*, *jé*, *amú*, *jé*, *ñga*. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo fene zá?*
*Wo yañge jé?*
*Wo kone jé? Jé wo ê kon?*
*Wo yôn ê jé? Jé wo yôn? Amú jé wo yôn?*
*Wo yi jé? Jé wo ê yi?*
*Wo yi zá? Zá wo ê yi?*
*Wo ke ê vé? Wo ke vé?*
*Wo yôn ê jé? Wo yôn amú jé?*
*Wo síli minsílí amú jé? Amú jé wo síli minsílí?*
*Wo jôõ záà?!?*
*Wo kon ê nlô! Wo kon ê nlô? Ye wo kon ê nlô?*
*Wo wôk? Wo wô'ô ñga? Ñga ê wo wôk?*
| Õnyônyós | Õmvon |
| me | bí |
| õ/ô/wo | mí |
| a | bê |
| ne |
| mbê |
| ntóo |
| ñgá'an/ñgênán/ñgá'a |
| mbá'a |
| a/á |
| mbême |
| ndeme/ndõme |
| ñga |
| ñgá |
| tame/táme |
| támê |
| wô'õ |
| ya |
| jé |
| amú jé |
| ñga |
| vé/ê vé |
| ye |
| zá/bezá |
| ke, ki |
| njí, njí ke, njí ki |
| sê, sê ke, sê ki |
| vo'o, vo'o ke, vo'o ki |
| bê, bê ke, bê ki |
| teke |
| tekee |
| te |
| tee |
| za |
añgan (abui: mêñgan): lesson/leçon
èjêt (abui: bijêt): expression/expression
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): comment/commentaire
èñgun (abui: biñgun): pronoun/pronom
ê jêt: to express/exprimer
ê kpwáa: to precede/précéder
ñkpwáa (abui: bikpwáa): previous/précédent
ntôo (abui: mintô): next/suivant
õjók (abui: ajók): auxilliary/auxilliaire
Mfá'á yà áñgane díná, bí ye'é akpwet *a* báa *á*, avál avé bí nê belan dê aa minto-ê-biñgun. Ñg'ô yêne jôm èziñ é n'évùs ñgê k'abeñ, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.
This lesson introduces the auxilliairies *a* et *á*, and how to use them with personal pronouns. If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.
Cette leçon introduit les auxiliaires *a* et *á*, surtout comment les utiliser avec les pronoms personnels. Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com/nkoban/Angan20.htm