Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 17 - Ajó'ó *ye", *beta", *fó'ó", aa *tê/kê"
01. Bí á yé'è ñkóban ê Búlu.
Bí yé'è ya ájó' èziñ ("ndeme/ndõme, mbême, wô'õ, ñga, ñgá, tame, táme, támê").
Bí tame yé' ôjó' õfê:
ye
Õjó'ó *ye" w'á líti náa jam d'á yiane boban aná'aná ñgê ke mêlú m'á zu.
(Akusábo náa ê váná bí á ê yé'è ki anê b'á tili Búlu, bí á tili avál èziñ ve bí á láñ ávál afê:
| Bí á tili náa: | Vedá bí á láñ na: |
| M'a ye | Mèè |
| Wo ye = W'a ye | Wèè |
| A a ye | Èè |
| Bí á ye | Bíi |
| Mí á ye | Míi |
| B'á ye | Béè |
)
Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
M'a ye só.
Wo ye sáé. (W'a ye sáé.)
A a ye yám.
Bí á ye lí'i.
Mí á ye sáme.
B'á ye bík.
02. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a ye lí'i Ôbála.
Wo ye dí dômbá ñgol (W'a ye dí dômbá ñgol).
A a ye vee ôyó.
Bí á ye tôban ôkàñ.
Mí á ye kut ábeñgê.
B'á ye bi kábat.
03. Õ ne jõs ájô õ bela'an õjó'ó *ye/yè*. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a ê [ ye ] dí.
W'a ê [ yè ] lúk.
A a ê [ ye ] só.
Bí á ê [ yè ] juan.
Mí á ê [ ye ] wosan.
B'á ê [ yè ] lí'i.
04. Ê mvú'áa õjó'ó *ye", õ ne kõ'õlan ôjó'ó *ke" ñgê ke *ki*. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a ê [ ye ke ] jóbêtan.
W'a ê [ yè ke ] kóbõ.
A a ê [ ye ke ] só.
Bí á ê [ ye ke ] búlan.
Mí á ê [ yè ke ] sában.
B'á ê [ ye ke ] wúp.
M'a ê [ yè ke ] vúan.
W'a ê [ yè ke ] lí'i.
A a ê [ ye ke ] wóban.
Bí á ê [ ye ke ] lúman.
Mí á ê [ ye ke ] jêmban.
B'á ê [ ye ke ] tôban.
05. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a ê [ ye ke ] vañ ê ndùm.
W'a ê [ ye ke ] nyiñ Ádís-Abêbá.
A a ê [ ye ke ] wóban ôsôé.
Bí á ê [ ye ke ] diin éwólo.
Mí á ê [ ye ke ] kuan ê mesí.
B'á ê [ ye ke ] wúp ê bidí.
M'a ê [ ye ke ] bômbõ ôkala.
W'a ê [ yè ke ] súp ê bidí.
A a ê [ ye ke ] búlan ê Meñgoñê.
Bí á ê [ ye ke ] wosane Yèmbót.
Mí á ê [ ye ke ] dip ê mimbé.
B'á ê [ yè ke ] lô' ôsôé ê ñgúmbá.
06. Ñgê wo kômbõ líti náa jam d'á yiane bá'álan, õ ne belan õjó'ó *beta*:
beta
Ású bive'án yà belan èfíá *beta", tót ê mêjô maná:
M'a [ beta ] só.
Wo [ beta ] búlan.
A a [ beta ] yô.
Bí á [ beta ] sulan.
Mí á [ beta ] sáé.
B'á [ beta ] tôban.
07. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a [ beta ] nyú biañ.
Wo [ beta ] wúp ê kábat.
A a [ beta ] báp ê mebo.
Bí á [ beta ] sañe ndó'o.
Mí á [ beta ] vúl ébõbolo.
B'á beta [ vun ] éwólo.
08. Õ ne ê fe síli nsílí w'á belan èfíá *beta*. Ású bive'án, tót ê mam máná:
Ye m'a [ beta ] sobõ?
Ye wo [ beta ] dí?
Ye a a [ beta ] yô?
Ye bí á [ beta ] yáa?
Ye mí á [ beta ] lúman?
Ye b'á [ beta ] wosan?
09. Ê mvú'áa kõnók, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Ye m'a [ beta ] vóoè ê miñkõñ?
Ye wo [ beta ] nyú meyok?
Ye a a [ beta ] yám ê kpwem?
Ye bí á [ beta ] súp ê bidí?
Ye mí á [ beta ] lúmane dên?
Ye b'á [ beta ] bômbõ ôkala.
10. Ñgê wo kômbõ líti náa jam d'á yiane boban bêbêláa mbobán, õ ne belan õjó'ó *fó'ó":
fó'ó
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a tyi akpwēl. M'a tyi [ fó'ó ] ákpwēl.
Ye õ têle [ fó'ó ] têtelê?
Me lõô õ bôõ sí. Wo kon. Wo kone [ fó'ó ].
Ye a a vô'ôlõ [ fó'ó ]?
Y'a a vô'ôlõ [ fó'ó ]?
Bí á ke álôk. Bí á k'a álôk. Bí á ke [ fó'ó ] álôk.
Mí á kóbõ búlu. Mí á kóbõ [ fó'ó ] Búlu.
Bê bilí njùk. Bê bilí [ fó'ó ] minjùk.
11. Ñgê wo kômbõ líti náa jam é bobáane ya ve aa ètun éyoñ, õ ne belane õjó'ó *tê* ñgê ke *kê*:
tê/kê
(Éyoñ bõt ê yà ê Njóñ Ñgôtõ ñgê ke ê Ñjóñ ê Mekótajáman b'á kóbõ, b'á belan èfíá *tê* éyoñ bõt ê yà Zañemelima b'á kóbõ, b'á belane èfíá *kê*) Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a tê/kê li'iban.
Wo tê/kê dí.
A a tê/kê wú.
Bí á tê/kê lí'i.
Mí á tê/tê kon.
B'á tê/kê só.
12. Õ ne ê fe síli nsílí w'á belan èfíá *tê* ñgê ke *kê*. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Ye m'a tê/kê sep étom?
Ye wo tê/kê dí?
Wo tê/kê dí jé?
Amú jé wo tê/kê dí?
A a tê/kê wú jé?
A a tê/kê wú ê vé?
Mí á tê/kê sobõ jé?
Mí á tê/kê sobõ zá?
Mí á tê/kê sobõ amú jé?
Mí á tê/kê sobõ ê vé?
| Õnyônyós | Õmvon |
| me | bí |
| õ/ô/wo | mí |
| a | bê |
| ne |
| mbê |
| ntóo |
| ñgá'an/ñgênán/ñgá'a |
| mbá'a |
| a/á |
| beta |
| fó'ó |
| mbême |
| ndeme/ndõme |
| ñga |
| ñgá |
| tame/táme |
| támê |
| tê/tê |
| wô'õ |
| ya |
| ye |
| jé |
| amú jé |
| ñga |
| vé/ê vé |
| ye |
| zá/bezá |
| ke, ki |
| njí, njí ke, njí ki |
| sê, sê ke, sê ki |
| vo'o, vo'o ke, vo'o ki |
| bê, bê ke, bê ki |
| teke |
| tekee |
| te |
| tee |
| za |
añgan (abui: mêñgan): _("lesson"/"leçon")_
èjêt (abui: bijê): _("expression"/"expression")_
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): _("comment"/"commentaire")_
mvú'á): _("after"/"après")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous"/"précédent")_
ntôo (abui: mintô): _("next"/"suivant")_
õjók (abui: ajók): _("auxilliary"/"auxilliaire")_
Áñgan díná d'á kõ'õlan ajó'ó èziñ. Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njùk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.
This lesson adds some auxillaries. If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.
Cette leçon ajoute quelques auxiliaires. Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com