Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 26 - Bekõnõk: ê tátè, ê mane, aa ê jõ'è
_("The Verbs *ê tátè*, *ê mane*, and *ê jõ'è*"/"Les Verbes *ê tátè*, *ê mane*, et *ê jõ'è*")_
01. Bí á yé'è ñkóbán ê Búlu.
Bí tame yé'è bekõnõ'õ bèziñ:
ê *kát*
ê *tátè*
ê *mane*
ê *vúan*
Bêkõnõ'õ báná bê ne beleban aa èyõlè. Nál'a ne náa bêkõnõ'õ báná bê ne binyênyá'aè ê bekõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a [ tátè ] èsáé.
Wo [ mane ] èsáé.
A a [ ] ê meyok.
Bí á [ nye'e ] abôk.
Mí á [ nye'e ] mintáñêtê.
B'á [ kát ] meyok.
02. Bêkõnõ'õ báná bê ne fe beleban aa bekõnõ'õ befê. Ajô te, bekõnõ'õ bête bêne mendenda'a ê bekõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a [ tátè wóban ].
Wo [ mane dí ].
A a [ káte wulu ].
9. Ñgê wo kômbõ líti náa jam d'á boban ávál é nê mvo'óé, ñgê ke náa jam é ne ntíndán yà boban, õ ne belan õjêjó'o kõnõ' ê "yiane". Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
10. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
11. Õ ne ê fe kõ'õlan ê menda'a m'èziñ aa ajó' èziñ bí yé'è ya. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a nye'e bê.
Wo nye'e ma.
Wo nye'e nyê.
Wo nye'e bíà.
Wo nye'e bê.
A a nye'e ma.
A a nye'e wo.
A a nye'e nyê.
A a nye'e bíà.
A a nye'e míà.
A a nye'e bê.
Bí á nye'e wo.
Bí á nye'e nyê.
Bí á nye'e míà.
Bí á nye'e bê.
Mí á nye'e ma.
Mí á nye'e nyê.
Mí á nye'e bíà.
Mí á nye'e bê.
B'á nye'e ma.
B'á nye'e wo.
B'á nye'e nyê.
B'á nye'e bíà.
B'á nye'e míà.
B'á nye'e bê.
03. Õ ne ê fe belane menda'a mèziñ ñgê k'ajó' èziñ bí yé'è ya. Ású átáta'a, tót ê mêjô maná,
_("You can also use some of the copulas or auxillaries we have already studied."/"Tu peux aussi utiliser certaines copules ou auxilliaires que nous avons déjà vus.")_
Me ñgá nye'e wo.
Mê ñga nye'e nyê.
Me ne nye'e míà.
Me wô'õ nye'e ê be.
04. Bí tame yé'è kõnõ' èfê:
ê jíbi
Kõnõ' "ê jíbi" è ne beleban aa èyõlè. Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
M'a jíbi èsáé. M'a jíb'èsáé.
Wo jíbi ôndôndôõ.
A a jíbi mintáé.
Bí á jíbi zaè.
Mí á jíbi èbiasè.
05. Kõnõ' "ê jíbi" è ne beleban aa kõnõ' èfê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a jíbi dí.
M'a jíbi wóban.
06. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a jíbi yám ê kpwem.
07. Bí tame yé' ôjêjó'ó kõnõ' õfê:
ê tátè
Wo belane kõnõ' "ê tátè" náa ô líti jam d'á yiane boban ôsúsua náa jam afê d'á boban. Kõnõ' "ê tátè" è ne beleban aa èyõlè. Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
M'a tátè èsáé.
05. Kõnõ' "ê tátè" è ne ê fe beleban aa kõnõ' èfê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a tátè dí.
Bí á tátè táé.
05. Bí tame yé' ôjêjó'ó kõnõ' õfê:
ê mane
Kõnõ' "ê mane" è ne beleban aa èyõlè. Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
Bí á mane èsáé.
04. Kõnõ' "ê mane" è ne beleban aa kõnõ' èfê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a mane dí.
A a mane sában.
04. Bí tame yé' ôjêjó'ó kõnõ' õfê:
ê ben
Kõnõ' "ê ben" è ne beleban aa èfíá. Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
M'a bene meyok.
M'a ben mejô.
04. Kõnõ' "ê ben" è ne beleban aa kõnõ' èfê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a [ bene ] dí.
Wo [ bene ] lí bilók.
A a bene wóban.
B'á bene sáé?
05. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a bene vúl ébõbolo.
A a [ bene ] diin mbé.
ê kát
M'a só dí.
Atáté aañgõ'é, wo já túí!
Bí á yañge .
M'a zu wóban mbón.
Ye wo só fáme õkòn?
A a káte kut ábeñgê.
Bí á yañge dí ésáñkáná.
Amú jé mí á mane ndámane ndá?
B'á zu tôban ána'aná.
22. Õ ne ê fe belane bekõnõ'õ bête aa menda'a bí yé'è ya. Ású bive'án, tótê mêjô maná:
Ñgê mí báñêtê ma, me ne só.
Bí mbá'a yañge.
Õ wô'õ yañge.
Mí mbême só.
Bê njí ben.
Yañgê'e!
Jíbi'i!
Benêk!
Jáêk!
25. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éyõlè ñgê k'aka' éfí' èfê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Yañgê'e èsáé!
Za'á ê ñnè!
Jíbi'i mintáé!
Benê bidí!
Jáé ê bikõndé!
26. Ê mvú'áa ndenda'a kõnõk, õ ne kõ'õlan ê kõnõ' èfê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("After , etc.")_
Za'á dí!
Yañgê'e dí!
Manê'e dí!
Jíbi'i dí!
Za'á vô'ôlõ mefóé.
Te wo ke! Yañgê'e nyú biañ.
Manê'e lí safía!
27. Ñgê wo tyini abui ê bõt, manê'e ntótán ê kõnõ' aa "ane/anè/áne/ánè". Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Yañgá'anè èsáé!
Za'ánè ê ñnè!
Jíba'anè mintáé!
Ben'ánè bidí!
Jáánè bikõndé!
28. Ñgê wo tyini mõte wuá ású jam èziñ wo ê yi náa mía nyê mí bo, tátè'è kõnõ' aa ntótán yà jôé (èjejôé ésúm). Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Ñyañgê'e èsáé (bía wo)!
Ê mbenê bidí!
Ê njíbi'i minjùk!
Ê njáé ê mimfóndé!
Ñmanê'e melúman!
29. Ñgê wo tyini abui ê bõt ású jam èziñ wo ê yi náa mía be bê mí bo, tátè'è kõnõ' aa ntótán yà jôé (èjejôé ésúm), õ kõ'õlán "ane/anè/áne/ánè". Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Ñyañgá'ane èsáé (bía be mía)!
Ê mben'áne bidí!
Ê njíba'ane minjùk!
Ê njáánè bikõndé!
Ñmaná'anè melúman!
30. Õ ne bámêtan ê mendenda'a ê bekõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a [ jíbi ] [ ke ].
Wo [ bene ] [ yañge ]?
Bí á [ só ] [ yañge ].
Ye mí á [ káte ] [ yañge ]?
B'á [ yañge ] [ só ].
31. Ê mvú'áa bekõnõk, õ ne kõ'õlan éfõlè ñgê k'aka' éfí'èfê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Õ wô'õ ben ê só éyoñ bí á mbáñête wo.
Ye wo bene ke áfúp?
A a káte mane ésáé.
Bí ñgá jáé yañge ê bidí.
Bê ñgá bene dí.32. Õ ne bámêtan mendenda'a ê bekõnõ' aa bekõnõ'õ befê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
M'a [ zu ] [ manê ] [ dí ] ésúá kpwem.
[ Jíbi'i ] [ yañge ] [ ê sáé ].
A a [ ke ] [ mane ] [ ê sáé ]. A a ke man'ê sáé.
Bí á [ jíbi ] [ yañge ] [ ê dí ].
Mí á [ zu ] [ yañg'ê ] [ dí ].
[ Za'á ] [ mane ] [ ê dí ]!
[ Yañgê'e ] [ mane ] [ ê dí ]!
Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 26 - Ajêjó'ó Bekõnõk: ê kômbõ, ê sú'úlan
añgan (abui: mêñgan): _("lesson"/"leçon")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous"/"précédent
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): _("comment"/"commentaire")_
èlõloé (abui: bilõloé): _("simple")_
èmep (abui: bimep): _("variant"/"variante")_
ètyini (abui: bityini): _("order"/"ordre")_
ndeme mvám (abui: mendem mê mvám): _("exclamation point(s)"/"point(s) d'exclamation")_
ntôo (abui: mintô): _("next"/"suivant")_
ñkpwe'án (abui: miñkpwe'án): _("exclamation"/"exclamation")_
õmven (abui: amven): _("apostrophe")_
ê tyini): _("to give an order"/"donner un ordre")_
ê vên): _("to depend"/"dépendre")_
Áñgan díná ê ne ású kõnõ' "ê yañge". Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njuk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.
This lesson is about the verb "ê yañge". If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.
Cette leçon concerne le verbe "ê yañge". Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com