Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 25 - Bekõnõk: ê nye'e, ê víni, ê ben, ê jíbi, ê biasè, ê báp, ê líti, aa ê lôm
01. Bí á yé'è ñkóbán ê Búlu.
Bí tame yé'è kõnõ' èziñ:
ê *nye'e*
Kõnõ' *ê nye'e* è ne beleban aa èyõlè. Nál'a ne náa kõnõ' *ê nye'e* è ne ènyênyá'aè ê kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("We are learning to speak Bulu. Let's study a certain verb. The verb *ê nye'e* can be used with a name. As a result, the verb *ê nye'e* is a verb of action."/"Nous apprenons à parler Boulou. Le verbe *ê nye'e* peut être utilisé avec un nom. Ceci signifie que le verbe *ê nye'e* est un verbe d'action.")_
*M'a [ nye'e ] èsáñkáná.*
*Wo [ nye'e ] mfíáñ ndó'o.*
*A a [ nye'e ] meyok.*
*Bí á [ nye'e ] abôk.*
*Mí á [ nye'e ] mintáñêtê.*
*B'á [ nye'e ] miñkōñ.*
02. Kõnõ' *ê nye'e* è ne ê fe beleban aa èwuwuñ éñgun. Nál'a ne náa kõnõ' *ê nye'e* è n'èwuwuñ ê kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("The verb *ê nye'e* can also be used with a complementary pronoun. As a result, the verb *ê nye'e* is also a complementary verb."/"Le verbe *ê nye'e* peut aussi être utilisé avec un pronom complémentaire. Ceci signifie que le verbe *ê nye'e* est aussi un verbe complémentaire.")_
*M'a [ nye'e ] wo.*
*M'a [ nye'e ] nyê.*
*M'a [ nye'e ] míà.*
*M'a [ nye'e ] bê.*
*Wo [ nye'e ] ma.*
*Wo [ nye'e ] nyê.*
*Wo [ nye'e ] bíà.*
*Wo [ nye'e ] bê.*
*A a [ nye'e ] ma.*
*A a [ nye'e ] wo.*
*A a [ nye'e ] nyê.*
*A a [ nye'e ] bíà.*
*A a [ nye'e ] míà.*
*A a [ nye'e ] bê.*
*Bí á [ nye'e ] wo.*
*Bí á [ nye'e ] nyê.*
*Bí á [ nye'e ] míà.*
*Bí á [ nye'e ] bê.*
*Mí á [ nye'e ] ma.*
*Mí á [ nye'e ] nyê.*
*Mí á [ nye'e ] bíà.*
*Mí á [ nye'e ] bê.*
*B'á [ nye'e ] ma.*
*B'á [ nye'e ] wo.*
*B'á [ nye'e ] nyê.*
*B'á [ nye'e ] bíà.*
*B'á [ nye'e ] míà.*
*B'á [ nye'e ] bê.*
03. Õ ne ê fe belane menda'a mèziñ ñgê k'ajó' èziñ bí yé'è ya. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("You can also use some of the copulas or auxillaries we have already studied."/"Tu peux aussi utiliser certaines copules ou auxilliaires que nous avons déjà vus.")_
*Me [ ñgá nye'e ] wo.*
*Mê [ ñga nye'e ] nyê.*
*Me [ ne nye'e ] míà.*
*Me [ wô'õ nye'e ] ê be.*
04. Kõnõ' *ê nye'e* è ne beleban éfas ôsú yà ôseñge ô bilí bifase bíbàè. Ajô te, kõnõ' *ê nye'e* è ne kõnõ' èkpwáa. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("The verb *ê nye'e* can also be used in the first part of a sentence that uses two sections. As a result, the verb *ê nye'e* is also a verb of precedence."/"Le verbe *ê nye'e* peut aussi être utilisé dans la première partie d'une phrase qui utilise deux sections. Ceci signifie que le verbe *ê nye'e* est aussi un verbe de précédence.")_
*[ M'a nye'e ] [ õ já'ak. ]*
*[ Wo nye'e ] [ a sêbêke'e. ]*
*[ A a nye'e ] [ me sebeke'e. ]*
*[ Bí á nye'e ] [ a jêmek. ]*
*[ Mí á nye'e ] [ mí tôba'an. ]*
*[ B'á nye'e ] [ bí lúma'an. ]*
05. Ê mvú'áa kõnõ'õ ya éfas ê baáa, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("After the verb in the secord section, you can add one or more words."/"Après le verbe de la deuxième partie, tu peux ajouter un ou plusieurs mots.")_
*[ M'a nye'e ] [ me líi safía. ]*
*[ Wo nye'e ] [ me bilí minjùk. ]*
*[ A a nye'e ] [ bí súbu'u bidí. ]*
*[ Bí á nye'e ] [ bí já'a miñkōñ. ]*
*[ Mí á nye'e ] [ a yáme'e èsáñkáná. ]*
*[ B'á nye'e ] [ bí bõme'e miñkúl. ]*
06. Ê zàñe bifas bíbaáne yà ôseñge, õ ne nyíñíli ôbõñ. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("Between the two sections of the sentente, you can include a conjunction."/"Entre les deux parties de la phrase, tu peux inclure un conjonction.")_
*[ M'a nye'e ] [ ávál ] [ ê mí á lí safía. ]*
*[ Wo nye'e ] [ éyoñ ] [ bí bilí mejô. ]*
*[ A ñgá nye'e bíà ] [ ôsúsúa náa ] [ a a yên ê bíà. ]*
*[ Bí á nye'e míà ] [ akusábo ] [ mí á jêñ ê bía mintáñêtê. ]*
*[ Mí á nye'e bíà ] [ amú ] [ bí wô'õ mía vê meyok. ]*
*[ B'á nye'e wo ] [ ajô te ] [ vá'á be bidí. ]*
07. Bí tame yé'è bekõnõ'õ befê:
ê *ben*
ê *jíbi*
ê *jõ'è*
ê *koene*
ê *lík*
ê *víni*
ê *yên*
ê *yem*
Bêkõnõ'õ báná b'á títi anê kõnõ' *ê nye'e*. Ású átáta'a, bêkõnõ'õ báná bê ne beleban aa biyõlè. Nál'a ne náa bêkõnõ'õ báná bê ne binyênyá'aè ê bekõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("These verbs function like the verb *ê nye'e*. To start, these verbs can be used with a name. As a result, these verbs are verbs of action."/"Ces verbes fonctionnent comme le verbe *ê nye'e*. Pour commencer, ces verbes peuvent être utilisés avec des noms. Ceci signifie que ces verbes sont des verbes d'action.")_
*M'a [ víni ] bikálák. M'a [ víni ] mõt-a-bikálák.*
*Wo [ yem ] èsáé.*
*A a [ jíbi ] mintáé.*
*Bí á [ jõ'è ] metôm.*
*Mí á [ lí'í ] bika'á.*
*B'á [ bene ] bidí.*
08. Bekõnõ'õ bête bê ne ê fe beleban aa biwuwuñ ê biñgun. Nál'a ne náa bekõnõ'õ bête bê ne biwuwuñ ê bekõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("These verbs can also be used with a complementary pronoun. As a result, these verbs are complementary verbs."/"Ces verbes peuvent aussi être utilisés avec des pronoms complémentaires. Ceci signifie que ces verbes sont aussi des verbes complémentaires.")_
*M'a [ lí'í ] nye.*
*Wo [ yeme ] ma.*
*A a [ jíbi ] bíà.*
*Bí á [ jõ'è ] nyê.*
*Mí á [ víni ] ma.*
*B'á [ yên ] ê míà.*
09. Õ ne ê fe belane menda'a mèziñ ñgê k'ajó' èziñ bí yé'è ya. Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
_("You can also use some of the copulas or auxillaries we have already studied."/"Tu peux aussi utiliser certaines copules ou auxilliaires que nous avons déjà vus.")_
*Me [ ñgá koene bê ].*
*Õ [ wô'õ lí'í bíà ].*
*Á [ ñga víni ma ].*
*Bí [ ndeme yem ê nye ].*
*Mí [ ñgá jíbi wo ].*
*Bê [ mbême jõ'è bíà ].*
10. Ê mvú'áa èwuwuñ éñgun, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("After the complementary pronoun, you can add a name, an adjective, an adverb, etc."/"Aprè le pronom complémentaire, tu peux ajouter un nom, un adjectif, un adverbe, etc.")_
*M'a ye lí'í nye áfúp. M'a ye lí'í ny'a áfúp.*
*Õ ñgá koene bíà ábá.*
*Wo yeme nyê éyõlè.*
*Bí á jíbi nyê akusábo ébiasè.*
*Mí ñgá lí'í nye Ákôlôliñga.*
*Bê wô'õ lí'í nye ê nè.*
11. Bekõnõ'õ bête bê ne fe beleban aa bekõnõ'õ befê. Ê mbôlê bekõnõ'õ bête b'á beleban ê fe aa biyõlè, bí á jô na bekõnõ'õ bête bê ne ê fe mendenda' ê bekõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a [ jíbi ] dí.*
*Õ [ jíbi'i ] yám.*
*Wo [ yeme ] jêm.*
*A a [ bene ] zu.*
*Bí á [ jíbi ] balebe.*
*Mí á [ bene ] sában.*
*B'á [ bene ] sáé.*
12. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a [ jíbi ] yám ê kpwem.*
*Wo [ bene ] sáé Ébolêwo'o.*
*A a [ jíbi ] sañe ndó'o.*
*Bí á [ yeme ] vúl ébõbolo.*
*Mí á [ yeme ] bõm ê mejáñ.*
*B'á [ jíbi ] ba'aè tíl.*
13. Bekõnõ'õ bête bê ne ê fe beleban éfas ôsú yà ôseñge ô bilí bifase bíbàè. Ajô te, bekõnõ'õ bête bê ne bekõnõ'õ bíkpwáa. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*[ M'a víni ] [ õ nyá'a meyok. ]*
*[ Õ ñgá koene ] [ a tyá' kpwem. ]*
*[ A a jõ'è ] [ bí sáme. ]*
*[ Bí á víni ] [ mí wosáan. ]*
*[ Mí ndeme yênê ] [ bí sañe ndó'o. ]*
*[ B'á bene ] [ bê kuane mesí. ]*
14. Ê zàñe bifas bíbaáne yà ôseñ, õ ne nyíñíli ôbõñ. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("Between the two sections of the sentente, you can include a conjunction."/"Entre les deux parties de la phrase, tu peux inclure un conjonction.")_
*[ M'a víni ] [ éyoñ ] [ wo nyú meyok. ]*
*[ Õ ñgá koene ] [ náa ] [ a a tyá'á kpwem. ]*
*[ Wo kõmõ jõ'è ] [ náa ] [ bê biasée bíà. ]*
*[ Ye a a jõ'è ] [ náa ] [ bí sáme. ]*
*[ Bí á víni ] [ ávál ] [ mí á siñ. ]*
*[ Mí wô'õ yên ] [ anê ] [ bí á sañe ndó'o. ]*
*[ B'á bene ] [ náa ] [ bí kuáne mesí. ]*
15. Bí tame yé'è bekõnõ'õ bèziñ:
ê *báp*
ê *lôm*
ê *líti*
ê *biáè*
ê *biasè*
ê *sá'ále*
Bêkõnõ'õ báná bê ne beleban aa biyõlè. Nál'a ne náa bêkõnõ'õ báná bê ne binyênyá'aè ê kõnõk. Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
*M'a [ líti ] ndá.*
*Wo [ biasè ] èsáé.*
*A a [ sá'ále ] bitom.*
*Bí á [ báp ] ê mvús.*
*Mí á ye [ lôm ] ê bidí.*
*B'á [ báp ] ê mebo.*
16. Bekõnõ'õ bête bê ne ê fe beleban aa biwuwuñ ê biñgun. Nál'a ne náa bekõnõ'õ bête bê ne biwuwuñ ê bekõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a [ sá'ále ] wo.*
*Wo [ biasè ] ma.*
*A a [ báp ] ê ma.*
*Bí á ye [ lôm ] ê nye.*
*Mí á ye [ líti ] bíà.*
*B'á [ biasè ] ma.*
17. Ê mvú'áa èwuwuñ éñgun, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a ye [ lí'í ] nye áfúp.*
*Wo [ biasè ] ma amú jé?*
*A a [ báp ] ê ma mvús.*
*Bí á ye [ lôm ] ê nye bidí.*
*Mí á ye [ líti ] bíà èkõtõk.*
*B'á ye [ lôm ] ê báà bidí.*
añgan (abui: mêñgan): _("lesson"/"leçon")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous"/"précédent
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): _("comment"/"commentaire")_
èlõloé (abui: bilõloé): _("simple")_
èmep (abui: bimep): _("variant"/"variante")_
ètyini (abui: bityini): _("order"/"ordre")_
ndeme mvám (abui: mendem mê mvám): _("exclamation point(s)"/"point(s) d'exclamation")_
ntôo (abui: mintô): _("next"/"suivant")_
ê tyini): _("to give an order"/"donner un ordre")_
Áñgan díná ê ne ású kõnõ' "ê yañge". Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njuk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.*
This lesson is about the verb "ê yañge". If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.*
Cette leçon concerne le verbe "ê yañge". Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com