Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 34 - Avevet Ê Biwuwuñ Bíñgbwêñgbwên Ê Biñgun
_("Indirect Complementary Neutral Pronoms"/"Les Pronoms Complémentaires Neutres Indirectes")_
01. Bí á yé'è ñkóban Búlu.*
Bí yé'è ya náa õnyenyet éñgun ô n'èñgun j'á beleban ôsúsúá kõnõk. Bí yé'è ya ê fe náa èwuñwuñ éñgun é n'an'ônyenyet éñgun, vedá èwuwuñ éñgun j'á beleban ê mvú'áa kõnõk.
Bí ñgá yé'è náa õnyenyet éñgun w'á beleban ású mõt-a-binam. Bí yé'è ya ê biñgbwêñgbwên ê biñgun. Bí ñgá yên ê na bí biñgbwêñgbwên ê biñgun bí n'a n'ányenyet ê biñgun vedá biñgbwêñgbwên ê biñgun bí á beleban ású mõt-a-binam, tít, õnòn, jôm, ñgê ke jam.
Bí ñgá yé'è náa ètõtõé éñgbwêñgbwên éñgun é n'èñgbwêñgbwên éñgun j'á beleban átátá'a ôseñge.*
Bí ñgá yé'è náa õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ô n'èñgbwêñgbwên éñgun j'á beleban áman ájô. Bí ñgá yên ê naa avevete bíñgbwêñgbwên ê biñgun é ne bibá-fátane bíbàé. Bí ñgá yên ê na avevet ámímíês ê bíñgbwêñgbwên ê biñgun d'á beleban ósúsúá kõnõk, aa d'á beleban aa õjó'ó "a" ñgê ke "á".
Èbá-fátan ôvevet éñgbwêñgbwên éñgun èfê é n'õvevet éñgbwêñgbwên éñgun w'á beleban an'éwuñ. Nál'a ne náa õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ôte ô ne beleban áman ôseñge. Bí á loene aka' ôvevet éñgbwêñgbwên éñgun éte náa "õvevet éwuwuñ éñgbwêñgbwên éñgun". Avevet ê biwuwuñ bíñgbwêñgbwên ê biñgun é n'abui. Õvevet éwuwuñ éñgbwêñgbwên éñgun w'á fumele aa ntótán ômíês, á dañ ê dañe ntótán yà átáta'a ômíês.
Ású jôm é nê jíá aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*de/dê*
Õvevet éwuwuñ éñgbwêñgbwên éñgun ô ne beleban áman ôseñge. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Avêñ é ndeme ma bálè. M'a ke sáé [ de ].*
*Wo ye koene dômbá ñgol é betê tawôlõ. Já'á [ de ].*
*Akusábo ásōñ d'á fó'ó wo, te wo nambe [ dê ].*
02. Õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên èñgun ôsúsúa kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Dip ányu. Te wo beta [ dê ] yóoé.*
*Átôm é ñgá suan aañgõ'é, m'a ke [ dê ] nyoñ.*
*Mê mane ya ê kõmesan áfúndá. Za'á [ de ] be'e.
03. Biyoñ biziñ, õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên èñgun ôsúsúa kõnõk ñgê ke ê mvú'áa kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Abo d'á táé ma. M'a ke báp ê [ de ]. M'a ke [ dê ] báp.*
*Ásá é têle ê fálák, m'a kômbõ ba'aè ê [ de ]. M'a kômbõ [ dê ] ba'aè.*
*Ê mam mê tyé, õ kúne'e kut ábeñgê. Õ kúne'e kut ê [ de ]. Õ kúne'e [ dê ] kut.
04. Ású jôm é nê jíá aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*je/jê*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Ñg'éwólo é yóo, vun ê [ je ].*
*Mveñ j'a nóñ átán. M'a wô'ôtane [ je ].*
*Ja'a èsáé j'á kát ê ma, m'a ye bo ê [ je ].*
*M'a yeme náa ndá è mbê ôkàñ. Me ñgá yên ê [ je ].*
05. Õ símêsa'ane náa õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ôsúsúá kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Ndá è ne mvit. Kelê fúbu [ je ]. Kelê [ je ] fúbu.*
*Ñg'éwólo é yóo, kelê vun ê [ je ]. Kelê [ je ] vun.*
*Ndó'o é mane ya ê ku. Ê ñkel'ánè tó'oé ê [ je ]. Ê ñkel'ánè [ je ] tó'oé.*
06. Ású jôm é nê jíá aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*nye/nyê
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Lombõ a bôõ éfíásá. Kelê yám ê [ nye ].*
*Ê món a ñgá bíáé, a ñgá yõlè ma [ nyê ].*
*Ê miñgá a ê woè ê le, m'a yeme [ nyê ].*
07. Õ símêsa'ane náa õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ôsúsúá kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Tawôlõ a ne mvit. Tawôl'a ne mvit. Kel'ê [ nye ] fími.*
*Nsà á bé ya. Bí á zu [ nyê ] dí.*
*Ê lombõ a bôô éfíásá, kelê [ nye ] yám.*
08. Õ símêsa'ane náa biyoñ biziñ, õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ôsúsúá kõnõk ñgê ke ê mvú'áa kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Món a a yôn. Za'á be' ê [ nye ]. Za'á [ nye ] be'e.*
*Ê kálate a betê ê tawôlõ, õ kõmõ'õ láñ ê [ nye ]. Õ kõmõ'õ [ nyê ] láñ.*
*Akumba a ñgá só aañgõ'é. M'a ke jom ê [ nye ]. M'a ke [ nyê ] jom.*
09. Ású jôm é nê jíá aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
wõ, ñgê ke wô, ñgê ke vie
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Akusábo ñká'álé ô yóo, te wo dip [ wô ].*
*Ê mfóndé õ be'ê, ma ê me ñgá vê wo [ wô ]. Me ñgá vê wo [ víê ].*
*Ôtyeñ õ bilí, m'a yi [ wô ]. Vá'á ma [ víê ] (m'a kômbõ ba ká).*
10. Õ símêsa'ane náa õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ê mvú'áa kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Vie' w'á dí' ê dí. Kelê [ wõ ] té.*
*Ê mfíáñ ô nê ésúá, bí á kômbõ [ wô ] dí.*
*Ê mfíáñ ví nê ésúá, bí á kômbõ [ víê ] dí.*
*Õvôn ô ntóo atùl. Kõmô'õ [ wô ] jep.*
*Õkala ô mane ya ê nyabè. Kelê [ wõ ] wua ákun.*
11. Biyoñ biziñ, õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên èñgun ôsúsúa kõnõk ñgê ke ê mvú'áa kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Ñkúl w'á lóñ. Kõmô'õ vô'ôlõ [ wõ ]. Kõmô'õ [ wô ] vô'ôlõ.*
*Mfíáñ ô bé ya. Kelê señ ê [ wõ ]. Kelê [ wõ ] señ.*
12. Ású bíôm bí n'ábui aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*bie, bíê*
Ô ñga yeme náa õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun áman ôseñge. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Biwólo bí só ya. Vun ê [ bie ].*
*Bídí me ñgá dí aañgõ'é, me ñgá nye'e [ bíê ].*
*Akusábo ê biyé bí ntóo mvit, te wo sõp e [ bíê ].*
*Bíkõndé a be'ê, maámíén me ñgá kuse [ bíê ].*
13. Ô ñga yeme ê fe náa õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ôsúsúà kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Biyé bí ntóo mvit. Kelê [ bie ] sõp.*
*Bíyé bí nê ábá, lôm ê [ bie ] ê Mvañgan.*
*Bidí bí ñgá bu'u aañgõ'é; za'á ma [ bíê ] vê.
14. Õ símêsa'ane náa biyoñ biziñ, õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ôsúsúá kõnõk ñgê ke ê mvú'áa kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Bisúá bí ne mvit. Kelê fúbu [ bie ].*
*Bisúá bí ntóo mvit. Kelê [ bie ] fúbu.
*Bitò'ò bí mbilí kòs. Bí á ke lô'ô [ bie ]. Bí á ke [ bíê ] lôk.*
15. Ású bíôm bí n'ábui aa õmíês w'á tátè aa "a", éñgun é ne:
*de, dê
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Éyoñ mí á ye ba'aè tíl, mí bela'an avôn. Mí bela'an [ dê ].*
*Ánòn é betê ê ñkòl, me lõô [ de ].*
*Asánzá d'á mane dí ñgòn. Títa'ane [ dê ].*
16. Õ símêsa'ane náa õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ôsúsúá kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Asánzá é ñga mane dí ñgòn. Kelê [ de ] títan.
*Atyeñ é ntóo atùl. Kelê jep ê [ de ]. Kelê [ de ] jep.*
17. Ású bíôm bí n'ábui aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*me, mê
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Mekõn m'á sú'ú ndá. Te wo vaa [ mê ].*
*Mêyo'o m'álên õ bilí, m'a yi [ mê ].*
*Ésoó a ñgá lí'í wo mesí. Ye wo sa [ mê ]?
18. Õ símêsa'ane náa õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ôsúsúá kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Mefa mê ne atùl. Kelê jep ê [ me ]. Kelê [ me ] jep.*
*Mêkala õ ñgá yám aañgõ'é, m'a kômbõ dí [ me ]. M'a kômbõ [ mê ] dí.
19. Ású bíôm bí n'ábui aa õmíês w'á tátè aa "a", éñgun é ne:
*mie, míê
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Mimbáñêtê mí á só Áwóló. M'a kômbõ vô'ôlõ [ mie ].*
*Mímbíás mí á yôn ê le, sa wo ê õ ñgá bíáé [ mie ]?
20. Õ símêsa'ane náa õ ne belan õvevet éñgbwêñgbwên éñgun ê mvú'áa kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Mimfiñgá mí ntóo mvit. Túka'a [ míê ] sõp.*
*Mimbé mí yóo. Kelê dip ê [ mie]. Kelê [ mie ] dip.*
*Mimbáñêtê mí á só Áwóló. M'a kômbõ vô'ôlõ [ mie ]. M'a kômbõ [ míê ] vô'ôlõ.*
Mimfèfè Bífíá
añgan (abui: mêñgan): _("lesson"/"leçon")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous"/"précédent")_
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): _("comment"/"commentaire")_
èwuwuñ (abui: biwuwuñ): _("complementary"/"complémentaire")_
ê mek: _("to introduce"/"introduire")_
ê võm: _("to indicate/"/"indiquer")_
õmíês (abui: amíês): _("subjct"/"sujet")_
èñgbwêñgbwên (abui: biñgbwêñgbwên): _("neutral"/"neutre")_
èñgbwêñgbwên éñgun (abui: biñgbwêñgbwên ê biñgun): _("neutral pronouns"/"pronoms neutres")_
õvevet éwuwuñ éñgbwêñgbwên éñgun (abui: avevet ê biwuwuñ bíñgbwêñgbwên ê biñgun): _("indirect complementary neutral pronouns"/"pronoms complémentaires neutres indirectes")_
ê fõk: _("to point"/"pointer")_
ntôõ (abui: mintôõ): _("next"/"suivant")_
õvevet (abui: avevet): _("indirect"/"ndirect")_
Mêñgan máná mê ne ású na bí yé'é anê b'á kóbô Búlu. Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njuk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.*
These lessons are meant to teach how to speak the Bulu language. If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.*
Ces leçons enseignent comment parler la langue Boulou. Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com