Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 35 - Biñgun Ê Bindòn
_("Pronouns of Uncertainty"/"Les Pronoms d'Incertitude")_
01. Bí á yé'è ñkóban Búlu.
B'á jô na jam é n'èndôndòn éyoñ jam éte d'á jêmbane èfó'o. Biñgun biziñ bí á beleban mfá'á yà jêt éndòn.
Èñgun éndòn é n'èñgun j'á líti èndôndòn ê mõt, èndôndòn ê tít, èndôndòn ônòn, èndôndòn ê jôm, ñgê k'èndôndòn ê jam.
_("We are learning to speak Bulu. Something (usually an event) is said to be uncertain if that thing (or event) lacks precision. Some pronouns are used to express uncertainty. A 'pronoun of uncertainty' is a pronoun that indicates uncertainty about a person, an animal, a bird, a thing, or an event."/"Nous apprenons à parler Boulou. On dit que quelque chose (peut-être un événement) est incertaine si cette chose manque de précision. Certains pronoms sont utilisés pour exprimer une incertitude. Un pronom d'incertitude est un pronom qui exprime une incertitude à propos d'un être humain, d'un animal, d'un oiseau, d'une chose, ou d'un événement.")_
Ñgê wo kób'ajô é tií aa mõte wuá, tít ê jiá, õnòne wúá, jôm ê jíá, ñgê ke jame dá, èñgun éndòn é ne:
*èziñ*
Õ ne belan èñgun éndòn áman ôseñge. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a só ê vôm [ èziñ ].*
*Õsé ô n'aka'á vió [ èziñ ].*
*Éyoñ bí wulúu ya ábui, bí ñgá suan ê nlam [ èziñ ].*
02. Õ ne ê fe jõs ájô. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Bisúá bí ñgá'an mvit. Ô njí ke sop ésúá [ èziñ ].*
*Mê njí ke ke ê vôm [ èziñ ].*
*Te wo vun èwól' [ èziñ ].*
*A a jô na á njí yi jôm [ èziñ ].*
*Éyoñ bí ñgá suan ábá, bí njí ke koene mõt [ èziñ ].*
03. Ê mvú'áa èñgun éndòn *èziñ*, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("After the pronoun of uncertainty, you can add add one or more words."/"Après le pronom d'incertitude, tu peux ajouter un ou plusieurs mots.")_
*Me ñgá yên a tili'i jôm [ èziñ ] áfêp.*
*Èbutu a ndeme tôbane ndômán [ èziñ ] étíson.*
*Ô njí lí'í jôm [ èziñ ] ê tawôlõ.*
04. Õ ne belan èñgun éndòn ôseñg'été. Éyoñ éte, wo yiane kõ'õlan ônyenyet éñgun ñgê k'èñgbwêñgbwên éñgun. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("You can use a pronoun of uncertainty inside a sentence. In that case, you must add a personal or a neutral pronoun."/"Tu peux utiliser un pronom d'incertitude à l'intérieur d'une phrase. Dans ce case, tu dois ajouter un pronom personnel ou un pronom neutre.")_
*Kel'ê nyoñ ôtyeñ [ èziñ ô ] betê ê tawôlõ.*
*Kel'ê fombõ ê biwólo ábá. Ñg'ô yên éwólo [ èziñ é ] yóo, vun ê je.*
*Atôm [ èziñ é ] ñgá suan aañgõ'é. M'a ke dê nyoñ. M'a ke nyoñ ê de.*
*M'a nye'e mfóndé [ èziñ me ] wô'õ yên õ bóte.*
*Akusábo a ñgá bíáé ábui bón, tekee món [ èziñ a ] ñgá yõlè ma. Á njí ke ma yõlè món [ èziñ ].*
*Éyoñ bí ñgá suan ábá, bí ñgá koene mõt [ èziñ a ] toó ê sí.*
05. Õ símêsa'ane náa õ ne nyíñíli éfíá ñgê ke bifíá ê zàñ èñgun éndòn aa õnyenyet éñgun ñgê k'èñgbwêñgbwên éñgun. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Me ñgá yên ê ndá [ èziñ è ] dí'ik.*
*Éyoñe bí ñgá lõt ê njóñ, me ñgá yên ê ndá [ èziñ è ] dí'ik, Áfanéñgoñ.*
*Món [ èzín a ] a kon.*
*Món [ èzín bí ] ñgá bíáé ê Tunízia a a kon ntúi.*
*Andó'o [ èziñ é ] mane ya ê wúm.*
*Andó' [ èziñ é ] nê ê Mekalat é mane ya ê wúm.*
06. Biyoñ biziñ, wo yiane kõ'õlan éjêt:
*èziñ + j'a ...*
*èziñ + j'á ...*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wô' édùñ [ éziñ j'á ] só ôkàñ.*
*Ye wo yeme biañ [ èziñ j'a ] sáé mbõman?
*Fiañg' [ éziñ j'á ] sóo mintáñêtê.*
07. Ñgê wo kób'ajô jame dá aa õmíês w'á tótêban avál èziñ, èñgun éndòn é ne:
*õziñ*
Õ ne belan èñgun éndòn *õziñ* áman ôseñge. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Éyoñ me mbê étíson, me ñgá yên ê nzêzà' [ õziñ ].*
*Me bilí mfóndé ô ne tekee mfê' [ õziñ ].*
*Aañgõ'é, me ñgá yên õ be'ê mfóndé [ õziñ ]. Za'á ma wô líti. Za'á ma líti wõ.*
08. Õ ne belan èñgun éndòn *õziñ* ôseñg'été. Ñgê wo kóbõ nálè, wo yiane kõ'õlan ônyenyet éñgun ñgê k'èñgbwêñgbwên éñgun. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Kelê fombõ ndá, wo ye koene mbé [ õziñ ô ] yóo.*
*Mfíáñ [ õziñ bí ] ñgá dí aañgõ'é ô mbê mváé.*
09. Ñg'ájô d'á fombõ abui ê bõt, abui bêtít, abui ánòn, abui ê bíôm, ñgê k'abui ê mam, ñg'ômíês w'á tótêban avál èziñ, èñgun éndòn é ne:
*bèziñ*
Õ ne belan èñgun éndòn *bèziñ* áman ôseñge. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Me ndeme báñête bõt [ bèziñ ].*
*Ô njí bi ê bendaé [ bèziñ ].*
*A a só ê nseñ ébumá. Á a jô na á njí yên ê bóñgô [ bèziñ ].*
10. Ê mvú'áa èñgun éndòn *bèziñ*, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Éyoñ a nê Áwóló, a wô'õ tôbane bõt [ bèziñ ].*
*A wô'õ tôbane bõt [ bèziñ ] Áwóló.*
*Éyoñ bí ñgá suan ábá, bí ñgá koene bõt [ bèziñ ].*
*Bí ñgá koene bõt [ bèziñ ] Ábá.*
*Bí á ke Ákônôliñga. Bí á ke jom ê betí'a [ bèziñ ].*
*Bí á ke jom ê betí'a [ bèziñ ] Ákônôliñga.*
11. Õ ne belan èñgun éndòn *bèziñ* ôseñg'été; èyoñ éte, wo yiane kõ'õlan ônyenyet éñgun ñgê k'èñgbwêñgbwên éñgun:
*bèziñ + bê ...*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Me wô'õ yên ê bóñgô [ bèziñ bê ] léè èwos.*
*Ê Báñgánté, betí'a [ bèziñ bê ] ne mfúbán.*
*Éyoñ bí ñgá suan ábá, bí ñgá koene bõt [ bèziñ bê ] kóbõ'õ ajô.*
12. Õ símêsa'ane náa õ ne nyíñíli éfíá ñgê ke bifíá ê zàñ èñgun éndòn aa õnyenyet éñgun. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Bí ñgá koene bõt [ bèziñ bê ] toó ê sí.*
*Bí ñgá koene bõt [ bèziñ ê yà Mvañgan bê ] toó ê sí.*
*Bón [ bèzín bê ] têle ê nseñ.*
*Bón [ bèzín Tatê Ñkômõ a ñgá bíáé bê ] têle ê nseñ.*
13. Biyoñ biziñ, wo yiane kõ'õlan éjêt ê "b'á":
*bèziñ + b'á ...*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Bóñgô [ bèziñ b'á ] nye'e bê wóba'ane mveñ.*
*Vós ê ndá! Beyêñ [ bèziñ b'á ] ye só aakítí.*
*Ye mvènè? M'a wô'ô bemvú [ bèziñ b'á ] yôn.*
14. Ñg'ájô d'á fombõ abui ê bõt, abui bêtít, abui ánòn, abui ê bíôm, ñgê k'abui ê mam, ñg'ômíês w'á tótêban avál èziñ, èñgun éndòn é ne:
*biziñ
Õ ne belan èñgun éndòn "biziñ" áman ôseñge. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Bisúá bí ñgá'an mvit. Ô njí ke sop ê bisúá [ biziñ ].*
*Éyoñ me mbê Áñgõlá, me ñgá jome bitísone [ biziñ ].*
*Kel'ê man ê ba'aé tíl. Te wo sá'ále bilé [ biziñ ].*
*Éyoñ bí ñgá suan ê balánda, bí njí ke koene bidí [ biziñ ].*
15. Õ ne belan èñgun éndòn *biziñ* ôseñg'été; èyoñ éte, wo yiane kõ'õlan ônyenyet éñgun ñgê k'èñgbwêñgbwên éñgun:
*biziñ + bí ...*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Me bilí bimvõñgá [ biziñ bí ] á ñgemban.*
*A wô'õ wô'ô bidùñ ê [ biziñ bí ] só'o ôkàñ.*
*Biyalán [ biziñ bí ] á funan melúman.*
*Kel'ê fombõ ê biwólo [ biziñ bí ] têle ábá. Ñg'ô koene èwólo [ èziñ é ] yóo, vun ê je.*
16. Ñg'éfíá yà ábui j'á tátè aa *a*, èñgun éndò é ne:
*aziñ*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Kelê fombõ ê nseñ. Wo ye yên ánò [ áziñ ].*
*Fombô'õ ê yôp. Ñga ê õ lõô ánòn [ áziñ ].*
*Me lõô ánòn [ áziñ é ] natê ê ñkòl.*
17. Õ ne belan èñgun éndòn *aziñ* ôseñg'été. Ñgê wo kóbõ nálè, wo yiane kõ'õlan ônyenyet éñgun ñgê k'èñgbwêñgbwên éñgun:
*aziñ + é ...*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Asánzá [ aziñ é ] ñgá mane bía dífôn áfúp.*!
*Bí á ke ba'aè tíl. Avôn [ áziñ é ] ne atùl. Kelê de jep. Kelê jep ê de.*
18. Ñg'ájô d'á fombõ abui ê bõt, abui bêtít, abui ánòn, abui ê bíôm, ñgê k'abui ê mam, ñg'ômíês w'á tótêban avál èziñ, èñgun éndòn é ne:
*mèziñ*
Õ ne belan èñgun éndòn *mèziñ* áman ôseñge. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Ê Báfúsam, me ñgá nyu meyo'o [ mèziñ ].*
*Êyoñ wo ê ku ñkaná, wo yê'êle mam [ mèziñ ].*
*A wô'õ lí ve mefálá'á [ mèziñ ].*
19. Õ ne belan èñgun éndòn "mèziñ" ôseñg'été; èyoñ éte, wo yiane kõ'õlan ônyenyet éñgun ñgê k'èñgbwêñgbwên éñgun:
*mèziñ + mê ...*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Memvôé [ mèziñ mê ] ne mfí.*
*Mefan [ mèziñ mê ] bil'ábui bêtít.*
*Émvañgên, melám [ mèziñ mê ] wô'õ bíi étám.*
*Bí á ke sañ ê mendó'o [ mèziñ mê ] ñgá wúm.*
*Bí á ke sañ ê (bibumá yà) mendó'o [ mèziñ mê ] ñgá wúm (bibumá).*
20. Biyoñ biziñ, wo yiane kõ'õlan éjêt ê *m'á*:
*mèziñ + m'á ...*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Éyoñ mveñ j'a nóñ, mendá [ mèziñ m'á ] tóé.*
*Mejô [ mèziñ m'á ] funan metà.*
*Memvôé mèziñ mê ne mfí; ve memvôé [ mèziñ m'á ] kolè õbàk.*
21. Õ símêsa'ane náa biyoñ biziñ, õ ne nyíñíli éfíá ñgê ke bifíá ê zàñ èñgun éndòn aa éñgun èvók. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Mendá [ mèziñ m'á ] dík.*
*Mendá [ mèziñ ê yà Áfanéñgoñ m'á ] dík.*
*Mebiañ [ mèziñ m'á ] sáé mbõman.*
*Mebiañ [ mèziñ, an'ékuk, m'á ] sáé mbõman.*
*Menjáñ [ mèziñ m'á ] duñ anê mvêt.*
*Menjáñ [ mèziñ, á dañ ê dañ ê má mê n'évêle, m'á ] duñ anê mvêt.*
22. Ñg'ájô d'á fombõ abui ê bõt, abui bêtít, abui ánòn, abui ê bíôm, ñgê k'abui ê mam, ñg'ômíês w'á tótêban avál èziñ, èñgun éndòn é ne:
*miziñ*
Õ ne belan èñgun éndòn *miziñ* áman ôseñge. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Èvúlút é ñgá'án é têle ôkàñ. Ô njí ke fol ê miñka [ miziñ ].*
*M'a nye'e mimfóndé miõè [ miziñ ].*
*Bí á ke éñgbwásá. Ye ô jep e ya ê mimfan [ miziñ ]?
*A a wô'ô mintáé [ miziñ ] ábum.*
23. Õ ne belan èñgun éndòn *miziñ* ôseñg'été. Èyoñ éte, wo yiane kõ'õlan ônyenyet éñgun ñgê k' éñgbwêñgbwên éñgun *mí*:
*miziñ + mí ...*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Miñkõs [ miziñ mí ] á tili èvêle; ve miñkõs [ miziñ mí ] á tili èvíndi.*
*Miñkaná [ miziñ mí ] á lêp. Miñkaná [ miziñ mí ] á yê'êle mam.*
*Miñsòs ê [ miziñ mí ] n'abé; vedá, miñsòs ê [ miziñ mí ] ne mfí.*
24. Õ símêsa'ane náa biyoñ biziñ, õ ne nyíñíli éfíá ñgê ke bifíá ê zàñ èñgun éndòn aa éñgun èvók. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Minsílí [ miziñ mí ] á funane metà.*
*Minsílí [ miziñ bê ndeme síli mí ] á funane metà.*
*kulubá, bekulubá
*Mimfóndé [ miziñ mí ] ne bekulubá.*
*Mimfóndé [ miziñ a wô'ô bót mí ] á funane bekulubá.*
25. Biñgun ê bindòn bí á beleban abui ê mfá'á yà jêt éjõs. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Mê njí nyoñe jôm. Mê njí nyoñe jôm [ èziñ ].*
*Mê [ njí ke ] nyoñe jôm. Mê njí ke nyoñe jôm [ èziñ ].*
*Á njí so' ê mõt. Á njí so' ê mõt [ èziñ ].*
*Á [ njí ke ] so' ê mõt. Á [ njí ke ] so' ê mõt èziñ.*
*Bí njí yem ájô. Bí njí ke yem ájô [ èziñ ].*
*Mí njí bíáé món [ èziñ ]. Mí njí ke bíáé bón [ bèziñ ].*
25. Bí á yeme náa bekõnõ'õ bèziñ b'á belane bifíá bíbàé. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*ê ve'ê fe'ê: A ê ve'ê ke/ki fe'ê.*
Mimfèfè Bífíá
èndòn (abui: bindòn): _("uncertainty"/"incertitude")_
èndôndòn (abui: bindêndòn): _("uncertain"/"incertain")_
èñgun (abui: biñgun): _("pronoun"/"pronom")_
ntôõ (abui: mintôõ): _("next"/"suivant")_
ètõé-ètõé (abui: bitõé-bitõé): _("directly"/"directement")_
õmíês (abui: amíês): _("subject"/"sujet")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous"/"précédent")_
õnyênyeñge èñgun (abui: anyênyeñge ê biñgun): _("distinctive pronoun"/"pronom distinctif")_
Mêñgan máná mê ne ású na bí yé'é anê b'á kóbô Búlu. Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njuk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.*
These lessons are meant to teach how to speak the Bulu language. If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.*
Ces leçons enseignent comment parler la langue Boulou. Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com